برفک دهان یا کاندیدیازیس دهانی یکی از شایعترین عفونتهای قارچی است که میتواند افراد را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد. یکی از مهمترین سوالاتی که بیماران مبتلا به برفک دهان میپرسند این است که چه مدت طول میکشد تا این عفونت درمان شود. طول درمان برفک دهان در بزرگسالان به عوامل متعددی از جمله شدت عفونت، وضعیت سیستم ایمنی فرد، نوع داروی مصرفی و پایبندی به دستورات درمانی بستگی دارد. در این مقاله جامع، به بررسی دقیق مدت زمان درمان، عوامل مؤثر بر آن، روشهای درمانی و نکات مهم برای بهبود سریعتر میپردازیم.
برفک دهان چیست؟
برفک دهان یک عفونت قارچی است که در اثر رشد بیش از حد قارچ کاندیدا آلبیکنس در دهان ایجاد میشود. این قارچ به طور طبیعی و به مقدار بسیار کمی در دهان اکثر افراد وجود دارد، اما تحت شرایط خاصی، میتواند به سرعت تکثیر یافته و عفونت ایجاد کند.
برفک دهان معمولاً به شکل لکههای سفید یا کرمیرنگ روی زبان، گونههای داخلی، سقف دهان، لثهها و گاهی اوقات در گلو ظاهر میشود. این ضایعات سفید شبیه به پنیر کاتیج هستند و هنگامی که سعی میکنید آنها را پاک کنید، ممکن است مناطق قرمز و خونریزیدهنده زیر آنها نمایان شود.
در افراد با سیستم ایمنی سالم، برفک دهان معمولاً یک عفونت خفیف و قابل درمان است. با این حال، در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مانند بیماران مبتلا به ایدز، سرطان، دیابت کنترل نشده یا کسانی که تحت شیمیدرمانی هستند، این عفونت میتواند شدیدتر باشد و درمان آن دشوارتر.
طول درمان برفک دهان در بزرگسالان
مدت زمان درمان برفک دهان در بزرگسالان به عوامل مختلفی بستگی دارد.
به نقل از: Cleveland Clinic با درمان مناسب، برفک دهان معمولاً ظرف یک تا دو هفته از بین میرود. داروهای ضدقارچ میتوانند برفک دهان را در این مدت پاکسازی کنند، اما ممکن است نیاز باشد که چند روز بیشتر دارو مصرف شود تا قارچهای باقیمانده کاملاً از بین بروند.
با این حال، طول درمان میتواند بسته به شدت عفونت و وضعیت سلامت فرد متفاوت باشد:
-برفک دهان خفیف
در موارد خفیف برفک دهان که فقط چند لکه سفید کوچک در دهان وجود دارد و علائم شدیدی مانند درد یا ناراحتی زیاد نیست، درمان معمولاً ۷ تا ۱۴ روز طول میکشد. در این حالت، پزشک معمولاً داروهای ضدقارچ موضعی مانند نیستاتین، کلوتریمازول یا میکونازول را به شکل قطره، ژل یا قرصهای محلول تجویز میکند.
در برخی موارد بسیار خفیف، اگر فرد دارای سیستم ایمنی قوی باشد و بهداشت دهان را به خوبی رعایت کند، ممکن است برفک دهان ظرف یک تا دو هفته حتی بدون درمان دارویی خاص بهبود یابد. با این حال، توصیه میشود همیشه با پزشک مشورت کنید و درمان مناسب را دریافت نمایید تا از گسترش عفونت جلوگیری شود.
-برفک دهان متوسط تا شدید
در موارد متوسط تا شدید که ضایعات سفید گستردهتری در دهان وجود دارد یا عفونت به گلو یا مری گسترش یافته است، مدت زمان درمان معمولاً ۲ تا ۴ هفته طول میکشد. در این موارد، پزشک ممکن است داروهای ضدقارچ خوراکی قویتر مانند فلوکونازول یا ایتراکونازول را تجویز کند.
افرادی که به بیماریهای زمینهای مانند دیابت، ایدز یا سرطان مبتلا هستند یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، ممکن است نیاز به درمان طولانیتر و پیگیری دقیقتر داشته باشند. در برخی موارد، درمان میتواند چندین ماه به طول انجامد.
-برفک دهان مقاوم به درمان
در موارد نادری که برفک دهان به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد، ممکن است به دلیل مقاومت قارچ کاندیدا به داروهای ضدقارچ رایج باشد. در این شرایط، پزشک ممکن است داروهای ضدقارچ قویتری مانند آمفوتریسین بی را تجویز کند یا ترکیبی از داروهای مختلف را استفاده نماید. درمان در این موارد میتواند چندین هفته یا حتی ماهها طول بکشد.
همچنین، برفک دهان مکرر که به طور مداوم برمیگردد نیز نیاز به بررسی دقیقتر دارد تا علت زمینهای آن شناسایی و درمان شود.
عوامل مؤثر بر طول درمان برفک دهان
چندین عامل میتواند بر مدت زمان لازم برای درمان برفک دهان تأثیر بگذارد:
۱. وضعیت سیستم ایمنی
سیستم ایمنی قوی میتواند به سرعت رشد قارچ کاندیدا را کنترل کند و منجر به بهبود سریعتر شود. افرادی که سیستم ایمنی سالمی دارند، معمولاً ظرف یک تا دو هفته بهبود مییابند. در مقابل، افرادی که به دلایلی مانند ابتلا به اچآیوی/ایدز، دیابت، سرطان، یا مصرف داروهای کورتیکواستروئیدی و شیمیدرمانی سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، ممکن است چندین هفته یا حتی ماهها طول بکشد تا کاملاً بهبود یابند.
۲. شدت عفونت
هرچه عفونت گستردهتر و شدیدتر باشد، زمان بیشتری برای درمان نیاز است. اگر برفک دهان فقط محدود به چند لکه کوچک در دهان باشد، درمان سریعتر خواهد بود. اما اگر عفونت به گلو، مری یا سایر نواحی گسترش یافته باشد، درمان طولانیتر و پیچیدهتر میشود.
۳. نوع درمان و دارو
نوع داروی ضدقارچ که استفاده میشود نیز بر مدت زمان درمان تأثیر دارد. داروهای موضعی مانند نیستاتین ممکن است برای موارد خفیف کافی باشد اما ممکن است کمی طولانیتر طول بکشد. در مقابل، داروهای خوراکی قویتر مانند فلوکونازول میتوانند سریعتر عمل کنند، اما برای موارد شدیدتر نیاز هستند.
مهم است که دوره کامل دارو مطابق دستور پزشک مصرف شود، حتی اگر علائم زودتر از بین بروند. قطع زودهنگام درمان میتواند باعث بازگشت عفونت یا ایجاد مقاومت دارویی شود.
۴. پایبندی به درمان
میزان پایبندی بیمار به دستورات درمانی نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان دارد. افرادی که داروها را به طور منظم و در زمانهای تعیین شده مصرف میکنند و بهداشت دهان را به خوبی رعایت میکنند، سریعتر بهبود مییابند. فراموش کردن مصرف دارو یا قطع زودهنگان درمان میتواند باعث طولانی شدن دوره بهبودی شود.
۵. بیماریهای زمینهای
برخی بیماریهای زمینهای میتوانند بر طول درمان برفک دهان تأثیر بگذارند:
-دیابت کنترل نشده: قند خون بالا محیط مناسبی برای رشد قارچ ایجاد میکند. کنترل قند خون ضروری است تا درمان موثر باشد.
-خشکی دهان: کمبود بزاق که میتواند به دلایل مختلف از جمله مصرف برخی داروها یا بیماریهای خاص رخ دهد، میتواند رشد قارچ را تسهیل کند.
-استفاده از دندان مصنوعی: دندانهای مصنوعی که به درستی تمیز نمیشوند یا مناسب نیستند، میتوانند محل تجمع قارچ باشند و درمان را دشوار کنند.
-مصرف آنتیبیوتیکها یا کورتیکواستروئیدها: این داروها میتوانند تعادل میکروارگانیسمهای دهان را برهم زده و زمینه را برای رشد قارچ فراهم کنند.
۶. بهداشت دهان و سبک زندگی
رعایت بهداشت مناسب دهان، رژیم غذایی سالم، محدود کردن مصرف قند و کربوهیدراتهای ساده، و اجتناب از سیگار میتواند به سرعت بخشیدن به روند بهبود کمک کند. برعکس، عادات ناسالم میتواند درمان را طولانیتر کند.
روشهای درمانی برفک دهان در بزرگسالان
درمان برفک دهان معمولاً با استفاده از داروهای ضدقارچ انجام میشود. نوع دارو و مدت زمان درمان بستگی به شدت عفونت و وضعیت سلامت بیمار دارد:
۱-داروهای ضدقارچ موضعی
برای موارد خفیف تا متوسط برفک دهان، داروهای موضعی معمولاً گزینه اول درمان هستند:
-نیستاتین: این دارو به شکل قطره یا دهانشویه موجود است و معمولاً ۴ بار در روز باید مصرف شود. باید مایع را در دهان نگه دارید و چرخانده و سپس قورت دهید. مدت درمان معمولاً ۷ تا ۱۴ روز است و باید حداقل ۴۸ ساعت پس از از بین رفتن علائم ادامه یابد.
-کلوتریمازول: این دارو به شکل قرصهای محلول موجود است که در دهان حل میشوند. معمولاً ۵ بار در روز برای ۱۰ تا ۱۴ روز مصرف میشود.
-میکونازول: به شکل ژل یا قرصهای قابل چسباندن به لثه موجود است و باید طبق دستور پزشک مصرف شود.
۲-داروهای ضدقارچ خوراکی
برای موارد متوسط تا شدید یا زمانی که عفونت به مری گسترش یافته است، داروهای ضدقارچ خوراکی تجویز میشوند:
-فلوکونازول: این یکی از رایجترین داروهای خوراکی برای درمان برفک دهان است. معمولاً به صورت یک دوز بارگذاری در روز اول و سپس دوزهای کمتر برای ۷ تا ۱۴ روز مصرف میشود. در برخی موارد شدید، ممکن است تا ۴ هفته نیاز به مصرف باشد.
-ایتراکونازول: برای افرادی که به درمانهای دیگر پاسخ ندادهاند یا برای بیماران مبتلا به اچآیوی تجویز میشود.
۳-داروهای ضدقارچ تزریقی
در موارد بسیار شدید یا زمانی که عفونت مقاوم به درمانهای دیگر است، ممکن است نیاز به داروهای تزریقی مانند آمفوتریسین بی باشد. این معمولاً برای بیماران بستری در بیمارستان که سیستم ایمنی بسیار ضعیفی دارند استفاده میشود.
چه مدت طول میکشد تا برفک دهان بدون درمان خوب شود؟
یکی از سوالات رایج این است که آیا برفک دهان بدون درمان دارویی خوب میشود یا خیر. پاسخ به این سوال بستگی به شدت عفونت و وضعیت سیستم ایمنی فرد دارد.
به نقل از: MedicineNet اکثر افرادی که سیستم ایمنی خوبی دارند میتوانند ظرف یک تا دو هفته از برفک دهان خفیف رهایی یابند، حتی بدون درمان دارویی خاص
با این حال، عدم درمان برفک دهان میتواند خطرات و مشکلاتی به همراه داشته باشد:
-در افراد با سیستم ایمنی ضعیف، عفونت میتواند هفتهها یا حتی ماهها ادامه یابد و حتی به بدتر شدن و گسترش به سایر قسمتهای بدن منجر شود.
-عفونت میتواند به مری، گلو یا حتی وارد جریان خون شده و باعث عوارض جدیتر شود.
-درد و ناراحتی میتواند در خوردن، آشامیدن و صحبت کردن ایجاد شود و کیفیت زندگی را کاهش دهد.
-احتمال بازگشت مکرر عفونت افزایش مییابد.
بنابراین، حتی در موارد خفیف، توصیه میشود که برای تشخیص و دریافت درمان مناسب با پزشک مشورت کنید تا از عوارض جلوگیری شود و بهبودی سریعتر اتفاق بیفتد.
نکات مهم برای تسریع بهبودی برفک دهان
علاوه بر مصرف داروهای ضدقارچ، رعایت نکات زیر میتواند به سرعت بخشیدن به روند بهبودی و جلوگیری از بازگشت عفونت کمک کند:
۱. بهداشت دقیق دهان
- حداقل دو بار در روز دندانها را با مسواک نرم مسواک بزنید تا از آسیب به ضایعات جلوگیری شود.
- از نخ دندان به طور منظم استفاده کنید.
- مسواک خود را منظماً تعویض کنید، بهویژه بعد از شروع درمان
- از دهانشویههای حاوی الکل خودداری کنید زیرا میتوانند دهان را خشک کرده و وضعیت را بدتر کنند.
۲. مراقبت از دندانهای مصنوعی
- دندانهای مصنوعی را هر شب خارج کرده و به طور کامل تمیز و ضدعفونی کنید.
- مطمئن شوید که دندان مصنوعی به درستی در دهان قرار میگیرد.
- از خوابیدن با دندان مصنوعی خودداری کنید.
۳. تغذیه مناسب
- مصرف قند و شیرینی را محدود کنید زیرا قارچ کاندیدا از قند تغذیه میکند.
- از غذاهای غنی از پروبیوتیک مانند ماست طبیعی استفاده کنید.
- مصرف کافی آب برای جلوگیری از خشکی دهان
- از نانهای مخمری و کربوهیدراتهای تصفیه شده کمتر استفاده کنید.
۴. کنترل بیماریهای زمینهای
- قند خون خود را در صورت ابتلا به دیابت کنترل کنید.
- در صورت استفاده از اسپری کورتیکواستروئیدی برای آسم، بعد از هر بار استفاده دهان خود را بشویید.
- با پزشک خود در مورد داروهایی که ممکن است خطر برفک دهان را افزایش دهند صحبت کنید.
۵. سبک زندگی سالم
- سیگار کشیدن را ترک کنید.
- استرس را کنترل کنید زیرا استرس میتواند سیستم ایمنی را تضعیف کند.
- خواب کافی داشته باشید.
- از استفاده مشترک لیوان، بشقاب، قاشق و چنگال خودداری کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
باید در موارد زیر حتماً با پزشک مشورت کنید:
- اگر لکههای سفید در دهان مشاهده کردید که با مسواک زدن پاک نمیشوند.
- اگر علائم بعد از ۷-۱۰ روز درمان بهبود نیافتند یا بدتر شدند.
- اگر مشکل در خوردن یا آشامیدن دارید.
- اگر تب، لرز یا استفراغ دارید.
- اگر سیستم ایمنی ضعیفی دارید (به دلیل ایدز، سرطان، دیابت یا مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی)
- اگر برفک دهان به طور مکرر برمیگردد.
- اگر علائم به گلو یا مری گسترش یافته است.
سوالات متداول درباره طول درمان برفک دهان
آیا میتوانم درمان را زودتر قطع کنم اگر علائم از بین رفت؟
خیر، قطعاً نباید درمان را زودتر از موعد مقرر قطع کنید. حتی اگر علائم بهبود یافتند، قارچها ممکن است هنوز در دهان وجود داشته باشند. باید حداقل ۴۸ ساعت بعد از از بین رفتن کامل علائم، دارو را ادامه دهید. قطع زودهنگان درمان میتواند باعث بازگشت عفونت یا ایجاد مقاومت دارویی شود.
چرا برفک دهان من برنمیگردد و مدام بازمیگردد؟
بازگشت مکرر برفک دهان میتواند نشانهای از یک مشکل زمینهای باشد مانند دیابت کنترل نشده، سیستم ایمنی ضعیف، خشکی دهان، استفاده نادرست از دندان مصنوعی، مصرف مداوم آنتیبیوتیک یا کورتیکواستروئیدها. همچنین ممکن است به دلیل عدم پایبندی کامل به درمان یا بهداشت ناکافی دهان باشد. باید با پزشک مشورت کنید تا علت زمینهای شناسایی و درمان شود.
آیا میتوانم از روشهای خانگی برای درمان برفک دهان استفاده کنم؟
روشهای خانگی مانند دهانشویه با آب نمک، مصرف ماست طبیعی، استفاده از سرکه سیب رقیق شده، یا روغن کشی با روغن نارگیل میتوانند به تسکین علائم کمک کنند اما نباید جایگزین درمان پزشکی شوند. این روشها میتوانند به عنوان مکمل درمان دارویی استفاده شوند. برای موارد متوسط تا شدید، حتماً باید از داروهای ضدقارچ تجویز شده توسط پزشک استفاده کنید.
آیا برفک دهان مسری است؟
در بزرگسالان، برفک دهان معمولاً مسری نیست زیرا قارچ کاندیدا به طور طبیعی در دهان اکثر افراد وجود دارد. با این حال، در نوزادان یا افراد با سیستم ایمنی بسیار ضعیف، امکان انتقال از طریق تماس نزدیک وجود دارد. بهتر است از استفاده مشترک لیوان، قاشق و چنگال خودداری کنید.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر برفک دهان هستند؟
افراد زیر بیشتر در معرض خطر ابتلا به برفک دهان هستند: نوزادان و کودکان زیر ۱ سال، بزرگسالان بالای ۶۵ سال، افراد مبتلا به دیابت، ایدز، سرطان، بیماران تحت شیمیدرمانی یا پرتودرمانی، افرادی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، کسانی که آنتیبیوتیکهای قوی یا طولانی مدت مصرف میکنند، افراد استفادهکننده از دندان مصنوعی، و افرادی که دچار خشکی دهان هستند.
اگر دارو را فراموش کردم چکار کنم؟
اگر یک دوز دارو را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید، مگر اینکه نزدیک زمان دوز بعدی باشد. در این صورت، دوز فراموش شده را رها کنید و دوز بعدی را در زمان معمول مصرف نمایید. هرگز دو دوز را با هم مصرف نکنید. برای اطمینان از مصرف منظم دارو، میتوانید از یادآوری تلفن همراه استفاده کنید.
نتیجهگیری
طول درمان برفک دهان در بزرگسالان بسته به شدت عفونت، وضعیت سیستم ایمنی فرد و پایبندی به درمان متفاوت است. در موارد خفیف، درمان معمولاً ۷ تا ۱۴ روز طول میکشد، در حالی که موارد متوسط تا شدید ممکن است ۲ تا ۴ هفته یا حتی بیشتر نیاز به درمان داشته باشند.
مهمترین نکته این است که دوره کامل درمان را طبق دستور پزشک ادامه دهید، حتی اگر علائم زودتر بهبود یافتند. قطع زودهنگان درمان میتواند منجر به بازگشت عفونت یا ایجاد مقاومت دارویی شود.
علاوه بر مصرف داروهای ضدقارچ، رعایت بهداشت دقیق دهان، تغذیه مناسب، کنترل بیماریهای زمینهای و اجتناب از عواملی که میتوانند خطر برفک دهان را افزایش دهند، میتواند به سرعت بخشیدن به روند بهبودی و جلوگیری از بازگشت عفونت کمک کند.
در نهایت، اگر علائم برفک دهان دارید، مهم است که با پزشک مشورت کنید تا تشخیص دقیق و درمان مناسب دریافت نمایید. تشخیص و درمان به موقع میتواند از عوارض جدیتر جلوگیری کرده و کیفیت زندگی شما را بهبود بخشد.
💡 برای مشاوره تخصصی و درمان برفک دهان، میتوانید با دکتر سمانه شیرانی مشورت کنید.
⚠️ تذکر مهم: اطلاعات ارائه شده در این مقاله صرفاً با هدف آموزشی است و نباید جایگزین مشاوره پزشکی حرفهای شود. هرگز خودسرانه دارو مصرف نکنید و همیشه برای تشخیص و دریافت درمان مناسب با پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید. در صورت مشاهده علائم برفک دهان یا عدم بهبودی پس از درمان، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.
