تورم رگ زیر زبان یا زبان خاویاری وضعیتی است که در آن رگهای خونی زیر زبان گشاد و متورم میشوند و به صورت برجستگیهای بنفش یا آبی تیره دیده میشوند. این حالت به دلیل شباهت ظاهری به دانههای خاویار، «زبان خاویاری» نامیده میشود.
این وضعیت یک تغییر فیزیولوژیک خوشخیم است که با افزایش سن رخ میدهد و معمولاً نیازی به درمان ندارد. حدود ۱۰ درصد جمعیت بالای ۴۰ سال و تا ۵۷ درصد افراد بالای ۶۰ سال این وضعیت را دارند.
زبان خاویاری که به واریسهای زبانی یا واریسهای زیرزبانی نیز معروف است، یک تغییر فیزیولوژیک مرتبط با تخریب الاستیک پیری در وریدهای زیرزبانی محسوب میشود. این وضعیت بیشتر در سطح زیرین زبان در امتداد غدد زیرزبانی دیده میشود، جایی که سطح مخاطی نازک و شفاف است و امکان مشاهده ساختارهای عروقی زیرمخاطی را فراهم میکند. به نقل از: PMC – Mucoscopy in lingual varicosities
علائم تورم رگ زیر زبان
تورم رگ زیر زبان معمولاً بدون علامت است و بسیاری از افراد تا زمان معاینه دندانپزشکی از وجود آن بیخبرند. علائم ظاهری شامل:
- رنگ: بنفش، آبی تیره، سیاه یا قهوهای
- شکل: برجستگیهای گرد یا بیضی شکل شبیه دانههای خاویار
- محل: زیر زبان در امتداد وریدهای زیرزبانی، کف دهان، کنارههای زبان
- قوام: نرم و قابل فشردن یا سفت (در صورت ترومبوز)
- تست دیاسکوپی: با فشار سفید میشوند (نشاندهنده منشأ عروقی)
علل و عوامل خطر تورم رگ زیر زبان
علت اصلی این وضعیت تخریب بافت الاستیک در دیواره وریدها با افزایش سن است. عوامل زیر میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند:
عامل خطر | توضیح |
افزایش سن | شایعترین علت – بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال |
فشار خون بالا | ارتباط معنادار با واریس زیرزبانی – افزایش فشار وریدی |
بیماری قلبی عروقی | بیماران قلبی بیشتر مستعد هستند |
سیگار کشیدن | افزایش خطر به ویژه در سیگاریهای سابق |
سیروز کبدی | افزایش فشار ورید باب میتواند علت باشد |
استفاده از دندان مصنوعی | تروما و فشار مکرر روی بافتهای دهان |
واریس پا | ارتباط معنادار با واریس زیرزبانی |
عوامل ژنتیکی | استعداد ارثی در ساختار دیواره وریدها |
تشخیص تورم رگ زیر زبان
تشخیص معمولاً بالینی است و نیازی به بیوپسی ندارد. دکتر سمانه شیرانی با معاینه دقیق سطح زیرین زبان میتواند این وضعیت را تشخیص دهد.
- معاینه بالینی: بررسی سطح زیرین زبان و کف دهان
- تست دیاسکوپی: فشار با لام شیشهای – رگهای واریسی سفید میشوند
- بررسی فشار خون: به دلیل ارتباط با فشار خون بالا
- بیوپسی (در موارد خاص): فقط برای رد ضایعات مشکوک
تشخیص افتراقی: تفاوت با ضایعات مشابه
مهم است که تورم رگ زیر زبان از ضایعات دیگر افتراق داده شود:
ضایعه | ویژگی | تفاوت با واریس زیرزبانی |
همانژیوم | تومور عروقی خوشخیم | در کودکی ظاهر میشود، پرولیفراسیون سلولی دارد |
لنفانژیوم | ضایعه عروق لنفاوی | رنگ زرد تا صورتی، عروق لنفاوی متسع |
ملانوم | تومور بدخیم پیگمانته | با فشار سفید نمیشود، رشد سریع |
سارکوم کاپوزی | تومور عروقی بدخیم | ضایعات متعدد، همراه با HIV/AIDS |
سنگ غده بزاقی | سیالولیتیازیس | درد هنگام غذا خوردن، سفت |
درمان تورم رگ زیر زبان
✅ نکته مهم: در اکثر موارد، تورم رگ زیر زبان نیازی به درمان ندارد و فقط اطمینانبخشی به بیمار درباره خوشخیم بودن آن کافی است.
واریسهای زیرزبانی معمولاً نیازی به درمان ندارند و فقط اطمینانبخشی درباره ماهیت خوشخیم آنها کافی است. اسکلروتراپی یا جراحی در ضایعات منفرد و مکانهای غیرمعمول مانند لبها یا مخاط گونهها انجام شده است. درمان ایمن و مؤثر با لیزرهای دیود و Nd:YAG نیز گزارش شده است. به نقل از: PathologyOutlines – Varix / varicosities
روش درمان | نحوه عمل | کاربرد |
پیگیری و مشاهده | معاینه دورهای بدون مداخله | اکثر موارد – خط اول |
اسکلروتراپی | تزریق محلول به داخل رگ برای بستن آن | ضایعات منفرد یا بزرگ |
لیزر دیود | تخریب رگ با انرژی لیزر | نتایج زیبایی بهتر |
لیزر Nd:YAG | نفوذ عمیقتر برای رگهای بزرگتر | موارد مقاوم |
جراحی اکسیزیون | برداشتن جراحی ضایعه | موارد نادر و مقاوم |
درمان فقط در موارد زیر توصیه میشود:
- نگرانیهای زیبایی شدید بیمار
- ضایعات روی لب یا گونه که جویدن یا لبخند زدن را مختل میکنند
- خونریزی مکرر (نادر)
- ترومبوز (لخته شدن خون در رگ)
- تروما و آسیب مکرر
کنترل عوامل خطر
کنترل عوامل خطر میتواند از پیشرفت واریس جلوگیری کند:
- کنترل فشار خون: مراجعه به پزشک و مصرف منظم داروهای فشار خون
- ترک سیگار: کاهش آسیب به دیواره عروق
- بررسی بیماری کبدی: در صورت وجود علائم سیروز
- تنظیم دندان مصنوعی: کاهش تروما به بافتهای دهان
اگرچه واریس زیرزبانی خود بیضرر است، اما میتواند نشانهای از فشار خون بالا باشد:
- مطالعات نشان دادهاند که بیماران با واریس زیرزبانی فشار خون سیستولیک و دیاستولیک بالاتری دارند.
- دندانپزشکان میتوانند با مشاهده این علامت، بیماران را برای بررسی فشار خون ارجاع دهند.
- تشخیص زودهنگام فشار خون میتواند از عوارض قلبی عروقی پیشگیری کند.
پیشآگهی و سیر بیماری
پیشآگهی عالی: تورم رگ زیر زبان یک وضعیت کاملاً خوشخیم است.
- خطر تبدیل به سرطان وجود ندارد.
- خونریزی خودبهخودی نادر است.
- معمولاً در طول زمان پایدار میماند یا کمی افزایش مییابد.
- عوارض جدی بسیار نادر هستند.
چه زمانی به متخصص بیماریهای دهان مراجعه کنیم؟
در موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:
- مشاهده برجستگیهای جدید زیر زبان
- تغییر ناگهانی در اندازه یا رنگ ضایعات
- خونریزی از ناحیه زیر زبان
- درد یا سفتی غیرمعمول
- نگرانی درباره ظاهر ضایعات
- ضایعهای که با فشار سفید نمیشود (ممکن است ملانوم باشد)
جمعبندی:
تورم رگ زیر زبان یا زبان خاویاری یک تغییر فیزیولوژیک خوشخیم است که با افزایش سن رخ میدهد. این وضعیت معمولاً نیازی به درمان ندارد و فقط اطمینانبخشی به بیمار کافی است. با این حال، از آنجا که میتواند نشانهای از فشار خون بالا باشد، بررسی فشار خون در این بیماران توصیه میشود.
