ویروس پاپیلومای انسانی یا اچ پی وی یکی از شایعترین عفونتهای منتقله از راه جنسی در سراسر جهان است که علاوه بر ناحیه تناسلی، میتواند دهان و گلو را نیز درگیر کند. علائم اچ پی وی در گلو اغلب در مراحل اولیه بدون نشانه است و همین امر باعث میشود تشخیص به موقع این عفونت دشوار شود. با این حال، شناخت علائم و راهکارهای پیشگیری میتواند از بروز عوارض جدی مانند سرطان گلو جلوگیری کند. در این مقاله جامع به بررسی کامل علائم، راههای تشخیص، درمان و پیشگیری از اچ پی وی دهانی و گلو میپردازیم.
اچ پی وی گلو چیست؟
اچ پی وی دهانی یک زیرگروه از ویروس پاپیلومای انسانی است که بیش از ۲۰۰ نوع مختلف دارد. حدود ۴۰ نوع از این ویروس میتوانند دهان، گلو و ناحیه تناسلی را تحت تأثیر قرار دهند. این ویروس معمولاً از طریق تماس جنسی دهانی یا تماس دهان به دهان منتقل میشود. ویروس اچ پی وی در گلو معمولاً در ناحیه اوروفارنکس که شامل قسمت پشتی زبان، لوزهها، کام نرم و دیواره خلفی گلو است، مستقر میشود. سطح ناهموار و دارای شکافهای عمیق این ناحیه محیط مناسبی برای لانهگزینی ویروس فراهم میکند، شبیه به سطح دهانه رحم در زنان که محل شایع عفونت اچ پی وی است.
مهم است بدانیم که اکثر افرادی که به اچ پی وی دهانی مبتلا میشوند، هیچ علامتی ندارند و سیستم ایمنی بدن معمولاً ظرف یک تا دو سال ویروس را پاکسازی میکند. با این حال، در برخی موارد، ویروس در بدن باقی میماند و میتواند منجر به بروز زگیل یا حتی سرطان گلو شود.
علائم اچ پی وی در گلو
یکی از چالشهای اصلی در تشخیص اچ پی وی دهانی این است که اکثر افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند. به همین دلیل، بسیاری از افراد از ابتلای خود بیاطلاع هستند و میتوانند ناخواسته ویروس را به دیگران منتقل کنند. با این حال، زمانی که علائم بروز میکنند، میتوانند شامل موارد زیر باشند:
۱. زگیلهای دهانی و گلو
شایعترین علامت قابل مشاهده اچ پی وی دهانی، ایجاد زگیلهایی کوچک در دهان، گلو، لبها، زبان یا لوزهها است. این زگیلها معمولاً تودههای گوشتی برجسته هستند که ممکن است به صورت منفرد یا خوشهای ظاهر شوند. زگیلهای ناشی از اچ پی وی معمولاً بدون درد هستند اما ممکن است ناراحتی یا احساس وجود یک جسم خارجی در گلو ایجاد کنند.
در برخی موارد، زگیلهای دهانی بهقدری کوچک هستند که فرد حتی متوجه آنها نمیشود و تنها در معاینات دندانپزشکی یا پزشکی کشف میشوند. به طور معمول، زگیلهای دهانی ناشی از اچ پی وی سه تا شش ماه پس از قرار گرفتن در معرض ویروس ظاهر میشوند.
۲. گلودرد مداوم و طولانیمدت
یکی از علائم اولیه که ممکن است نشاندهنده عفونت اچ پی وی در گلو یا حتی سرطان گلوی ناشی از این ویروس باشد، گلودردی است که با وجود درمان با آنتیبیوتیک یا استروئید از بین نمیرود. این نوع گلودرد معمولاً مزمن است و بیش از دو هفته ادامه دارد.
مهم است که توجه داشته باشید اگر گلودرد شما بیش از دو هفته طول کشید و با درمانهای معمول بهبود نیافت، باید حتماً با پزشک مشورت کنید. این میتواند اولین نشانه هشداردهنده مشکلات جدیتری باشد.
۳. مشکل در بلع و احساس گرفتگی گلو
بسیاری از بیماران مبتلا به اچ پی وی گلو از مشکل در بلع غذا، مایعات یا حتی بزاق شکایت میکنند. این احساس ممکن است همراه با درد در هنگام قورت دادن باشد یا صرفاً به صورت احساس وجود یک توده یا جسمی در گلو تظاهر کند که برطرف نمیشود.
این علامت میتواند به تدریج پیشرفت کند و در صورتی که درمان نشود، ممکن است منجر به کاهش وزن غیرقابل توضیح شود، زیرا فرد نمیتواند به اندازه کافی غذا بخورد.
۴. تغییر صدا و گرفتگی صدا
گرفتگی صدا یا تغییرات مداوم در صدا که بیش از دو هفته ادامه داشته باشد، میتواند از علائم اچ پی وی گلو یا سرطان حنجره ناشی از این ویروس باشد. این تغییر صدا ممکن است به صورت صدای خشن، ضعیف یا متفاوت از حالت عادی بروز کند.
افرادی که به طور حرفهای از صدای خود استفاده میکنند مانند معلمان، خوانندگان یا سخنرانان، باید به تغییرات مداوم در کیفیت صدای خود توجه ویژهای داشته باشند.
۵. درد گوش بدون عفونت
درد گوش میتواند یکی از علائم غیرمستقیم سرطان گلوی ناشی از اچ پی وی باشد. این درد معمولاً زمانی رخ میدهد که تومور به اندازه کافی بزرگ شود و بر اعصابی که به گوش میروند فشار وارد کند. مهم است که بدانید این درد گوش بدون هیچ نشانهای از عفونت گوش رخ میدهد.
اگر درد گوش شما با درمانهای معمولی برطرف نمیشود یا همراه با سایر علائم مانند گلودرد یا مشکل در بلع است، باید توسط پزشک متخصص گوش و حلق و بینی معاینه شوید.
۶. توده یا تورم بدون درد در گردن
به نقل از: MD Anderson Cancer Center شایعترین علامت سرطان گلوی ناشی از اچ پی وی، تودهای بدون درد در گردن است که معمولاً هنگام اصلاح صورت یا خودآرایی متوجه آن میشوید. این توده نشان میدهد که سرطان از محل اولیه به غدد لنفاوی گسترش یافته است.
اگر تودهای در گردن خود مشاهده کردید که با مصرف آنتیبیوتیک یا استروئید کوچک نمیشود یا از بین نمیرود، باید فوراً با پزشک مشورت کنید. این توده معمولاً در کنار گردن یا زیر فک قرار دارد و سفت و غیرقابل حرکت است.
۷. علائم دیگر
علاوه بر موارد ذکر شده، علائم دیگری نیز ممکن است در ارتباط با اچ پی وی گلو بروز کنند که شامل موارد زیر میشوند:
- سرفه مداوم که برطرف نمیشود.
- کاهش وزن غیرقابل توضیح
- خونریزی یا درد در دهان
- لکههای سفید یا قرمز در دهان که از بین نمیروند.
- بوی بد دهان مداوم
انواع اچ پی وی و خطرات آنها
بیش از ۲۰۰ نوع مختلف ویروس پاپیلومای انسانی شناسایی شده است که به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
-انواع کمخطر اچ پی وی
انواع کمخطر اچ پی وی معمولاً باعث ایجاد بیماریهای جدی نمیشوند و به صورت زگیلهای تناسلی، دهانی یا گلویی ظاهر میشوند. نوع ۶ و ۱۱ اچ پی وی شایعترین انواع کمخطر هستند که مسئول حدود ۹۰ درصد زگیلهای تناسلی و زگیلهای دهانی میباشند. این انواع به ندرت منجر به سرطان میشوند.
-انواع پرخطر اچ پی وی
انواع پرخطر اچ پی وی میتوانند باعث ایجاد سرطانهای مختلف شوند. حدود ۱۴ نوع اچ پی وی پرخطر شناسایی شده است که مهمترین آنها نوع ۱۶ و ۱۸ هستند. این دو نوع مسئول اکثر سرطانهای مرتبط با اچ پی وی میباشند.
اچ پی وی نوع ۱۶ به تنهایی باعث حدود ۹۰ درصد سرطانهای گلو و دهان مثبت اچ پی وی میشود. طبق آمار، به نقل از: CDC حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد سرطانهای اوروفارنکس در ایالات متحده توسط اچ پی وی ایجاد میشود و این میزان در حال افزایش است.
راههای انتقال اچ پی وی به گلو و دهان
اچ پی وی دهانی و گلو معمولاً از طریق تماس مستقیم با غشاهای مخاطی آلوده منتقل میشود. راههای اصلی انتقال عبارتند از:
-رابطه جنسی دهانی
شایعترین راه انتقال اچ پی وی به دهان و گلو، رابطه جنسی دهانی با فردی است که به اچ پی وی تناسلی آلوده است. ویروس میتواند از ناحیه تناسلی به دهان و گلو منتقل شود. تحقیقات نشان میدهد که داشتن شش یا بیشتر شریک جنسی دهانی، خطر ابتلا به اچ پی وی دهانی را پنج برابر افزایش میدهد.
با این حال، مهم است بدانید که اکثر افرادی که سرطان گلوی ناشی از اچ پی وی میگیرند، شرکای جنسی کمی داشتهاند. بنابراین، تعداد شریک جنسی تنها یکی از عوامل خطر است و عوامل دیگری نیز نقش دارند که هنوز به طور کامل شناخته نشدهاند.
-بوسیدن عمیق
انتقال اچ پی وی از طریق بوسیدن، بهخصوص بوسههای عمیق با افراد آلوده به زگیلهای دهانی یا عفونت در نواحی دهان و گلو امکانپذیر است. در این شرایط، ویروس میتواند از طریق تماس مستقیم با غشای مخاطی دهان منتقل شود. با این حال، احتمال انتقال از این راه نسبت به رابطه جنسی دهانی کمتر است.
-تماس پوست به پوست
ویروس اچ پی وی میتواند از طریق تماس نزدیک پوست با پوست در نواحی آلوده منتقل شود. این نوع انتقال معمولاً در مورد اچ پی وی تناسلی رخ میدهد، اما میتواند به دهان و گلو نیز گسترش یابد.
تشخیص اچ پی وی در گلو
یکی از چالشهای اصلی در مورد اچ پی وی دهانی این است که در حال حاضر هیچ آزمایش غربالگری استانداردی برای تشخیص زودهنگام عفونت اچ پی وی دهانی وجود ندارد. آزمایشهای موجود معمولاً تنها برای اهداف تحقیقاتی استفاده میشوند و به صورت تجاری در دسترس نیستند.
روشهای تشخیصی که ممکن است توسط پزشک استفاده شوند عبارتند از:
۱-معاینه فیزیکی
پزشک متخصص گوش و حلق و بینی یا دندانپزشک ممکن است در معاینات معمول، نشانههایی از زگیل دهانی یا تغییرات مشکوک در بافت دهان و گلو مشاهده کند. معاینه شامل بررسی دقیق لبها، دهان، زبان، کام، لوزهها و گردن است.
۲-لارنگوسکوپی
در این روش، پزشک از یک دوربین کوچک برای مشاهده قسمت پشت گلو و تارهای صوتی استفاده میکند. این روش به تشخیص زودهنگام تغییرات غیرطبیعی در بافت گلو کمک میکند.
۳-بیوپسی
اگر پزشک ناحیه مشکوکی مشاهده کند، ممکن است بیوپسی از آن برداشت کند تا نمونه بافت را زیر میکروسکوپ بررسی کند. این بافت میتواند برای حضور ویروس اچ پی وی و نیز بررسی سلولهای پیشسرطانی یا سرطانی آزمایش شود.
۴-تصویربرداری
در صورت مشکوک بودن به سرطان، پزشک ممکن است اسکنهای تصویربرداری مانند سیتی اسکن، پت اسکن یا امآرآی را برای ارزیابی گسترش سرطان و تعیین مرحله آن درخواست کند.
درمان اچ پی وی در گلو
در حال حاضر هیچ درمان مستقیمی برای خود ویروس اچ پی وی وجود ندارد. در بیشتر موارد، سیستم ایمنی بدن خودش ویروس را ظرف یک تا دو سال پاکسازی میکند. زگیلهای دهانی ممکن است به روشهای مختلفی برداشته شوند، از جمله:
- جراحی با لیزر
- برداشتن جراحی زگیل
- کرایوتراپی (انجماد زگیل)
- الکتروکوتر (سوزاندن زگیل با جریان الکتریکی)
درمان سرطان گلو ناشی از اچ پی وی
درمان سرطان گلوی ناشی از اچ پی وی بسیار شبیه به درمان سایر انواع سرطان گلو است و بسته به مرحله و موقعیت سرطان، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
-جراحی: برداشتن تومور و بافتهای اطراف آلوده. در برخی موارد از جراحی روباتیک ترانساورال استفاده میشود که کمتر تهاجمی است و زمان بهبودی سریعتری دارد.
-پرتودرمانی: استفاده از اشعه پرانرژی برای از بین بردن سلولهای سرطانی
-شیمیدرمانی: استفاده از داروها برای کشتن سلولهای سرطانی، معمولاً در ترکیب با پرتودرمانی
-ایمونوتراپی: تقویت سیستم ایمنی بدن برای مبارزه با سرطان
خوشبختانه، سرطان گلوی ناشی از اچ پی وی معمولاً پیشآگهی بهتری نسبت به سرطانهای گلو ناشی از سیگار و الکل دارد. نرخ بهبودی طولانیمدت برای اکثر مراحل سرطان مثبت اچ پی وی، بین ۸۰ تا ۹۰ درصد است.
پیشگیری از اچ پی وی دهانی و گلو
پیشگیری از عفونت اچ پی وی دهانی و گلو بسیار مهم است، زیرا میتواند از بروز سرطانهای مرتبط با این ویروس جلوگیری کند. راهکارهای پیشگیری عبارتند از:
-واکسیناسیون اچ پی وی
واکسن اچ پی وی بهترین راه برای محافظت در برابر اچ پی وی دهانی و سرطانهای مرتبط با آن است. واکسن در برابر انواع پرخطر اچ پی وی از جمله نوع ۱۶ و ۱۸ که باعث اکثر سرطانهای گلو میشوند، محافظت میکند.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها توصیه میکند که همه پسران و دختران در سنین ۱۱ تا ۱۲ سالگی واکسن اچ پی وی را دریافت کنند. این واکسن در این سنین بیشترین اثربخشی را دارد زیرا قبل از قرار گرفتن در معرض ویروس تجویز میشود. واکسیناسیون برای تمام افراد تا ۲۶ سالگی که قبلاً واکسینه نشدهاند نیز توصیه میشود.
برخی افراد بالغ بین ۲۷ تا ۴۵ سال نیز ممکن است بعد از مشورت با پزشک خود تصمیم به دریافت واکسن بگیرند، اگرچه در این سنین منافع واکسن کمتر است زیرا احتمالاً قبلاً در معرض ویروس قرار گرفتهاند.
-رفتارهای جنسی ایمن
اگرچه هیچ روشی نمیتواند به طور کامل از انتقال اچ پی وی جلوگیری کند، اما رعایت رفتارهای جنسی ایمن میتواند خطر را کاهش دهد:
- استفاده از کاندوم و دنتال دم در هنگام رابطه جنسی دهانی میتواند احتمال انتقال اچ پی وی را کاهش دهد، اگرچه محافظت کامل نیست.
- محدود کردن تعداد شرکای جنسی
- رابطه یکطرفه با شریکی که واکسینه شده است.
-ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل
استعمال دخانیات و مصرف مفرط الکل میتوانند خطر ابتلا به سرطان گلو را افزایش دهند، بهویژه در افرادی که به اچ پی وی آلوده هستند. ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل به کاهش قابل توجه این خطر کمک میکند.
-معاینات منظم دهان و دندان
معاینات منظم دندانپزشکی که شامل بررسی کامل سر و گردن باشد، میتواند در تشخیص زودهنگام تغییرات غیرطبیعی در دهان و گلو حیاتی باشد. دندانپزشکان میتوانند نشانههای اولیه سرطان دهان را شناسایی کنند.
همچنین خود معاینهکردن منظم دهان در آینه و توجه به هرگونه تغییر غیرعادی مانند لکهها، زگیلها یا تودهها میتواند به تشخیص زودهنگام کمک کند.
-تغذیه سالم
رژیم غذایی سرشار از میوهها و سبزیجات که حاوی ویتامینها و آنتیاکسیدانها هستند، میتواند به کاهش خطر سرطان گلو کمک کند. محدود کردن مصرف گوشتهای فرآوری شده نیز توصیه میشود.
چه کسانی در معرض خطر بیشتری هستند؟
هرچند اچ پی وی دهانی میتواند همه را تحت تأثیر قرار دهد، اما برخی افراد در معرض خطر بیشتری هستند:
- مردان: سرطان گلوی ناشی از اچ پی وی در مردان ۴ تا ۷ برابر شایعتر از زنان است. میانگین سنی ابتلا در مردان بین ۴۰ تا ۵۵ سال است.
- افراد با شرکای جنسی متعدد: داشتن چندین شریک جنسی دهانی خطر ابتلا را افزایش میدهد.
- افراد با سیستم ایمنی ضعیف: کسانی که مبتلا به اچآیوی/ایدز هستند یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
- سیگاریها و مصرفکنندگان الکل: ترکیب سیگار، الکل و اچ پی وی، خطر سرطان گلو را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
- افراد غیرواکسینه: کسانی که واکسن اچ پی وی دریافت نکردهاند در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
سوالات متداول درباره اچ پی وی گلو
آیا اچ پی وی دهانی خودبهخود از بین میرود؟
بله، در بیشتر موارد سیستم ایمنی بدن اچ پی وی را ظرف یک تا دو سال پاکسازی میکند. حدود ۹۰ درصد عفونتهای اچ پی وی حتی بدون درمان از بین میروند یا غیرقابل تشخیص میشوند. با این حال، در برخی موارد، ویروس باقی میماند و میتواند منجر به زگیل یا سرطان شود.
چقدر طول میکشد تا اچ پی وی به سرطان تبدیل شود؟
معمولاً سالها یا حتی دههها پس از آلوده شدن با اچ پی وی طول میکشد تا سرطان در ناحیه اوروفارنکس ایجاد شود. ویروس میتواند برای سالها در سلولها به حالت خفته باقی بماند قبل از اینکه باعث تغییرات پیشسرطانی شود. این رشد نسبتاً کند میتواند ماهها یا حتی سالها طول بکشد تا قابل مشاهده شود.
آیا میتوان اچ پی وی دهانی را درمان کرد؟
در حال حاضر هیچ درمان مستقیمی برای خود ویروس اچ پی وی وجود ندارد. بدن معمولاً خودش ویروس را پاکسازی میکند. با این حال، علائم و عوارض ناشی از اچ پی وی مانند زگیلها و سرطان قابل درمان هستند. زگیلهای دهانی میتوانند برداشته شوند و سرطانهای ناشی از اچ پی وی با جراحی، پرتودرمانی یا شیمیدرمانی قابل درمان هستند.
آیا واکسن اچ پی وی از سرطان گلو جلوگیری میکند؟
واکسن اچ پی وی در برابر انواع ویروسی که باعث سرطان دهانه رحم میشوند طراحی شده است، اما از آنجایی که از همان انواع پرخطر ویروس محافظت میکند که باعث سرطانهای اوروفارنکس میشوند، احتمالاً از این سرطانها نیز پیشگیری میکند. تحقیقات در حال انجام است تا این موضوع را به طور قطعی تأیید کند، اما شواهد اولیه امیدوارکننده است.
آیا کاندوم از انتقال اچ پی وی دهانی جلوگیری میکند؟
استفاده از کاندوم و دنتال دم در هنگام رابطه جنسی دهانی میتواند احتمال انتقال اچ پی وی را کاهش دهد، اما محافظت کامل ارائه نمیدهد. این به این دلیل است که اچ پی وی از طریق تماس پوست به پوست منتقل میشود و کاندوم تمام پوست ناحیه تناسلی را پوشش نمیدهد.
چگونه میتوانم بفهمم که اچ پی وی دهانی دارم؟
متأسفانه هیچ آزمایش معمولی برای تشخیص عفونت فعال اچ پی وی دهانی وجود ندارد و اکثر افراد هیچ علامتی ندارند. تنها راه دانستن این است که علائمی مانند زگیل دهانی یا تغییرات مشکوک در دهان یا گلو داشته باشید که توسط پزشک یا دندانپزشک کشف شوند. به همین دلیل معاینات منظم دندانپزشکی و پزشکی مهم هستند.
نتیجهگیری
علائم اچ پی وی در گلو اگرچه اغلب در مراحل اولیه قابل تشخیص نیستند، اما شناخت نشانههای هشداردهنده میتواند به تشخیص زودهنگام و درمان موثر کمک کند. مهمترین علائمی که باید مراقب آنها بود عبارتند از: زگیلهای دهانی، گلودرد مداوم، مشکل در بلع، تغییر صدا، درد گوش و توده بدون درد در گردن. خوشبختانه، پیشگیری از اچ پی وی دهانی و سرطانهای مرتبط با آن امکانپذیر است. واکسیناسیون اچ پی وی بهترین راه برای محافظت در برابر انواع پرخطر ویروس است و باید برای همه افراد در سنین توصیه شده انجام شود. علاوه بر واکسیناسیون، رعایت رفتارهای جنسی ایمن، ترک سیگار، محدود کردن مصرف الکل و معاینات منظم دندانپزشکی و پزشکی میتوانند به کاهش خطر کمک کنند.
اگر هر یک از علائم ذکر شده را تجربه میکنید، بهویژه اگر بیش از دو هفته ادامه داشته باشند، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید. تشخیص زودهنگام میتواند تفاوت قابل توجهی در نتیجه درمان ایجاد کند. سرطانهای گلوی ناشی از اچ پی وی که در مراحل اولیه تشخیص داده شوند، معمولاً بسیار قابل درمان هستند و نرخ بهبودی بالایی دارند.
برای مشاوره تخصصی و تشخیص دقیق علائم اچ پی وی، میتوانید با دکتر سمانه شیرانی مشورت کنید.
تذکر مهم: اطلاعات ارائه شده در این مقاله صرفاً با هدف آموزشی است و نباید جایگزین مشاوره پزشکی حرفهای شود. اگر علائمی مشکوک دارید یا نگرانی درباره سلامت دهان و گلو خود دارید، حتماً با پزشک متخصص گوش و حلق و بینی یا دندانپزشک مشورت کنید. تشخیص زودهنگام میتواند نجاتدهنده باشد.
